Het Misverstand omtrent Eigenaarschap in het onderwijs

Elk werkveld krijgt bij tijd en wijle te maken met wetenschappelijke onjuistheden en

mythes. Zo hebben we binnen de economie lange tijd moeten geloven in de “homo

economicus”. De rationele mens die zijn keuzes immer baseert op het grootste

financiële profijt bleek een onjuiste aanname te zijn over het wezen van de mens.

Helaas krijgt iedereen die in het onderwijs werkt ook te maken met mythes

,“buzzwords” en nieuw bedachte concepten die de toets der kritiek van

wetenschappelijkheid niet kunnen doorstaan. Een van die hippe termen is

Eigenaarschap. Oorspronkelijk komt het begrip uit de psychologie, maar het werd al

snel omarmd door het bedrijfsleven en managementteams, neoliberale politiek en,

helaas, ook het onderwijs. In de schoolplannen die ik lees kom ik het “buzzword”

Eigenaarschap regelmatig tegen. Het geworstel van schoolleiders met deze term

druipt ervan af. Zij geven het gevoel dat zij binnen de paragraaf schoolvisie en missie

niet kunnen volstaan met een korte, heldere, evidence-based uiteenzetting van het

onderwijs dat zij willen geven. Nee, zij voelen de druk om ook de term Eigenaarschap

te integreren in hun visie. Laten we eens kijken wat hiermee wordt bedoeld en hoe

het verondersteld dat het de leerlingen gaat helpen.

Een heldere eenduidige definitie van het woord bestaat alleen maar binnen de

juridische context. Daarbuiten wordt het al gauw glad ijs. Eigenaarschap in

schoolplannen duidt meestal op iets als keuzes kunnen maken, de regie over het

eigen leerproces nemen, kunnen reflecteren op eigen werk en een middel om de

motivatie voor school te verhogen. Hoewel dit leuk en aantrekkelijk klinkt moet

natuurlijk als eerste de volgende vraag worden beantwoord: kloppen

onderzoeksresultaten met deze aannames? Helaas stuurt het jargon van

“buzzwords” het onderwijs met een kluitje in het riet. Motivatie volgt op ervaren

competentie, niet op Eigenaarschap. Reflectie is pas zinnig als de leerling voldoende

domeinspecifieke kennis heeft, reflectie heeft geen inherente waarde. Moeten

leerlingen die per definitie niet boven de lesstof staan hun eigen leerproces

regisseren? Om leerlingen gemotiveerd te krijgen en te houden, om ze de juiste

keuzes te laten maken, om ze te helpen om effectiever te leren, om ze de benodigde

kennis te laten verwerven zodat ze kunnen reflecteren op hun eigen werk, hebben

we scholen nodig die hun pijlen richten op hoogwaardige instructie, een uitstekend

pedagogisch klimaat en waar kennisoverdracht centraal staat. Pas als dit op school

gerealiseerd wordt, geven we een jongere de mogelijkheid om het gewenste

Eigenaarschap over zijn leven te kunnen nemen; het vermogen om de regie te

kunnen nemen en juiste keuzes te kunnen maken. Daar hebben we geen

“buzzwords” voor nodig. Schoolleiders, schroom niet om hippe termen te vermijden

en formuleer een simpele doch evidence-based schoolvisie. Laat de term

Eigenaarschap maar over aan de juristen.